*चंद्रपूरचा ज्वलंत प्रश्न : वन्यजीव–मानव संघर्ष थांबविणार कोण?*
वाघांचे जिल्हा म्हणून ओळख असलेल्या चंद्रपूरमध्ये आज वन्यजीवांचे अस्तित्व अभिमानाचा विषय असला, तरी सर्वसामान्य नागरिकांसाठी तो जीवघेणा ठरत आहे. शेतात काम करताना वाघाचा हल्ला, गावाजवळ बिबट्याचे दर्शन, जंगलालगतच्या वाड्यांमध्ये अस्वलांची दहशत – या घटना आता बातम्या राहिलेल्या नाहीत, तर चंद्रपूरकरांचे भयावह वास्तव बनले आहे. प्रत्येक घटनेनंतर शासनाकडून मदतीची घोषणा होते, पण मदतीचे धनादेश हातात येईपर्यंत एक कुटुंब उद्ध्वस्त झालेले असते.
*वाघांचे संवर्धन झाले… पण माणूस असुरक्षित का?*
ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पामुळे वाघांची संख्या वाढली, ही निश्चितच अभिमानाची बाब आहे. पण या संवर्धनाचे नियोजन करताना जंगलालगत राहणाऱ्या माणसाच्या सुरक्षेचा प्रश्न दुय्यम ठरला का?
जंगल कमी झाले, खाणी वाढल्या, रस्ते झाले, वीज प्रकल्प उभे राहिले – वन्यजीवांचे मार्ग तुटले. पाण्याच्या व अन्नाच्या शोधात प्राणी गावाकडे वळले. दुसरीकडे, शेतकरीही जगण्यासाठी जंगलालगत शेती करू लागला. संघर्ष अटळ झाला… पण तो रोखण्याची जबाबदारी कोणाची?
*नुकसानभरपाईची घोषणा म्हणजे उपाय नाही*
चंद्रपूरमध्ये एखादा बळी गेला की काही लाखांची मदत जाहीर होते.
पण शासनाला कोणी विचारणार का –
➡ त्या कुटुंबाचा आधार परत मिळणार आहे का?
➡ लहान मुलांच्या डोक्यावरचे छत्र कोण देणार?
➡ वृद्ध आई-वडिलांचे अश्रू कोण पुसणार?
मृत्यूनंतरची मदत ही संवेदनशीलता नाही, तर व्यवस्थेचे अपयश आहे.
ठोस उपाययोजना का होत नाहीत?
चंद्रपूरसारख्या हाय-रिस्क जिल्ह्यात पुढील उपाय तातडीने होणे गरजेचे आहे –
🔸 जंगलालगतच्या गावांना सौर कुंपण व सुरक्षित कंपाऊंड
🔸 वाघ-बिबट्या हालचालींची रिअल-टाइम अलर्ट प्रणाली
🔸 २४ तास कार्यरत जलद प्रतिसाद पथक
🔸 शेतकऱ्यांना सुरक्षित शेती पद्धती व संरक्षण साधने
🔸 जंगलात पाणवठे व भक्ष्य व्यवस्थापन
🔸 मानव–वन्यजीव बफर झोनचे काटेकोर नियोजन
🔸 खाणी व औद्योगिक प्रकल्पांना कडक पर्यावरणीय अटी
लोकप्रतिनिधींची भूमिका कुठे आहे?
वाघांचे फोटो काढून सोशल मीडियावर टाकणे सोपे आहे;
पण वाघाच्या भीतीने संध्याकाळी शेतात न जाऊ शकणाऱ्या शेतकऱ्याच्या घरात जाऊन त्याची विचारपूस करणारे किती?
हा प्रश्न फक्त वन विभागाचा नाही –
तो जिल्ह्याच्या नियोजनाचा, लोकप्रतिनिधींच्या इच्छाशक्तीचा आणि शासनाच्या धोरणाचा आहे.
आता निर्णय हवा – वाघ आणि माणूस दोघेही जगले पाहिजेत
चंद्रपूरचा वाघ ही आपली शान आहे, पण चंद्रपूरचा माणूस हा आपल्या राज्याचा प्राण आहे.
संवर्धनाच्या नावाखाली मानवी जीव धोक्यात घालणारे धोरण चालणार नाही.
मृत्यूनंतर मदत देणारे नव्हे,
मृत्यू होऊच न देणारे चंद्रपूरचे मॉडेल निर्माण झाले पाहिजे.
