*ताडोबा : अभिमान की अभिशाप?*
महाराष्ट्राच्या पर्यटन नकाशावर ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पाने चंद्रपूर जिल्ह्याला वेगळी ओळख मिळवून दिली आहे. वाघांच्या संवर्धनासाठी देशभरात ताडोबाचे नाव आदराने घेतले जाते. मात्र या यशामागे चंद्रपूर जिल्ह्यातील सामान्य नागरिक, शेतकरी, महिला आणि ग्रामीण भागातील कुटुंबे कोणत्या भीतीच्या छायेत जीवन जगत आहेत, याकडे शासन आणि प्रशासनाने गांभीर्याने पाहण्याची वेळ आली आहे.
गत काही वर्षांत जिल्ह्यात वाघांच्या हल्ल्यांमध्ये सातत्याने वाढ झाली आहे. अनेक निष्पाप नागरिकांना आपला जीव गमवावा लागला आहे. शेतात काम करणारे शेतकरी, गुरे चारणारे नागरिक, जंगलालगतच्या वस्त्यांतील महिला आणि मजूर आजही मृत्यूच्या छायेत वावरत आहेत. वाघ दिसणे ही आता दुर्मिळ घटना राहिलेली नाही; अनेक गावांमध्ये तो दैनंदिन चर्चेचा विषय बनला आहे.
वन विभागाकडून नुकसानभरपाई, जनजागृती आणि गस्त अशा उपाययोजना राबविल्या जात असल्या तरी त्या अपुऱ्या ठरत असल्याचे वास्तव नाकारता येणार नाही. प्रत्येक मृत्यूनंतर शोक व्यक्त करणे आणि नुकसानभरपाई जाहीर करणे हा उपाय नसून अशा घटना घडूच नयेत यासाठी ठोस नियोजन आवश्यक आहे.
वाघांचे संरक्षण ही काळाची गरज आहे. परंतु वाघांच्या संवर्धनाच्या नावाखाली मानवाचे जीवन धोक्यात येणार असेल तर त्या धोरणांचा पुनर्विचार होणे गरजेचे आहे. जंगलालगतच्या गावांसाठी विशेष सुरक्षा आराखडा, आधुनिक तंत्रज्ञानाद्वारे वाघांच्या हालचालींचे निरीक्षण, तातडीची बचाव पथके आणि प्रभावी पुनर्वसन योजना राबविणे अत्यावश्यक आहे.
आज प्रश्न वाघांचा नाही, तर मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील समतोलाचा आहे. शासनाने केवळ वाघांच्या संख्येचा अभिमान बाळगण्याऐवजी त्या परिसरातील नागरिकांच्या सुरक्षिततेचीही तितकीच जबाबदारी स्वीकारली पाहिजे.
वाघांचे संरक्षण आवश्यकच आहे, पण त्यासाठी मानवी जीविताची किंमत मोजावी लागणार असेल तर तो अभिमान नसून चंद्रपूरकरांसाठी अभिशाप ठरेल. आता तरी शासन, वन विभाग आणि लोकप्रतिनिधींनी जागे होऊन ठोस कृती करण्याची वेळ आली आहे.
– पुरुषोत्तम चौधरी
संपादक, दैनिक चंद्रधून
